Tuesday, 4 September 2018

Mackenzie's Memories of Greece

Paddy Leigh Fermor and Compton Mackenzie from Greece in My Life
This photograph, which I discovered quite recently, has become an immediate favourite. It shows two great writers, warriors and philhellenes standing together at Thermopylae in 1959, admiring Simonides’ epigraph in honour of the last stand of Leonidas and his 300 men. The two writers were separated by a generation or so: Sir Compton Mackenzie, born 1883, and Sir Patrick (“Paddy”) Leigh Fermor, born 1915. These days, Paddy Leigh Fermor is by far the better known figure; I have myself blogged about him and contributed (in Greek) to a bilingual book in his honour

But we are shortly reaching the end of the commemorations for the centenary of the Great War, and I have been reading not only recent histories, but also contemporary memoirs, particularly by veterans active in Gallipoli, the Aegean and northern Greece. Compton Mackenzie is probably best known now for his 1947 novel, Whisky Galore,  which was turned successfully into films in 1949 and 2016. But he played an active and unusual role in the Aegean theatre of the Great War, and has left behind four fascinating volumes of reminiscences: Gallipoli Memories (1929), First Athenian Memories (1931), Greek Memories (1932) and Aegean Memories (1940). The publication of the third volume was a notorious event, because it occasioned Mackenzie’s successful prosecution under the Official Secrets Act. Copies were impounded and pulped (I own one of the copies that escaped the injunction!), and the memoir was reissued, with changes, in 1939.

The British state was sensitive for one simple reason: from 1915 to 1917 Mackenzie was head of British intelligence, first in Athens and then across the Aegean, with his base on Syros. His memoirs are a uniquely intimate telling of the intrigues in Greece in those fateful years of the national schism.

When the war broke out, Mackenzie was 31 years old and of weak health; although he tried to get a commission, he was unable to pass the medical examination for service in the armed forces. Eventually, he was recruited by Sir Ian Hamilton, the Commander-in-Chief of the Mediterranean Expeditionary Force, to work on cypher operations for Gallipoli, and commissioned as a Lieutenant in the Royal Marines. He reached GHQ at Kephalos Bay on Imbros in late May 1915. For the next few months, he was active there, on Tenedos and on Lesbos. But he fell ill from dysentery and was evacuated from Imbros in August 1915, a few days after the unsuccessful Suvla Bay landing. 

He found himself in Athens, where, almost by accident, he became responsible for building up British counter-espionage operations, as part of what was then called MI 1(c): the later MI6. This was an extraordinary period in Greek history, when King Constantine and Prime Minister Venizelos were utterly at odds over Greek war aims. The country was officially neutral, but Constantine, at the very least, expected a German victory and was attempting to position the country accordingly; his Prime Minister believed and was doing the opposite. Mackenzie gives a detailed and often thrilling account of the tensions and murderous conflicts between the parties and their various supporters (including the competing foreign legations) in Athens from August 1915 until the November Events of 1916, after which Venizelos’ provisional government in Salonica took Greece into the war alongside Great Britain and our allies. For the next ten months, Mackenzie transferred his operations to Syros, where he set out to support the provisional government’s control over the Cyclades. 

This is a controversial and still painful period in Greece’s history, and I wouldn’t be crazy enough to step on the territory of professional historians. But I do think that Mackenzie’s memoirs are highly to be recommended. First because they offer a first-hand and unusual British perspective on the intrigues between the Greek Court and Government in those years, alongside the interactions and interventions of foreign powers. Secondly because they are superbly well written and addictive. Compton Mackenzie was a man who could write, and his love of Greece shines through. He had learned ancient Greek from the age of nine and acquired an astonishing knowledge of the language; although he decided to read history not classics at Oxford, Greece and Greek were in his bloodstream. Like Paddy Leigh Fermor in a later era, he admired not just ancient Greece, but also the modern country and the Greeks he encountered in those years of war. In 1959, he recorded for the BBC, ‘The Glory That Was Greece’: one of the first TV series that attempted to explain Greek civilisation to a broad British public. The account of the filming in his later memoir, Greece In My Life (1960), is itself exceptionally interesting.

In the tetralogy of war memoirs there are many excellent pieces of writing. I have posted on my twitter account Mackenzie’s magnificent description of Sounion in springtime. But I will close this blog with his telling of his first arrival at the British Legation (=Embassy), then on Klafthmonos Square; it is characteristically evocative and I hope it inspires some of my readers to check out the books:

The British Legation in Athens completely fulfilled my notion of what a Legation should look like. I can imagine no residence more eloquent of its vocation. To turn aside from the garish whiteness of Stadium Street and pull up in the carriage before that mellow house overlooking a large garden shady with dark pines and the feathery light green foliage of false-pepper trees was an experience of which the sharpest savour could only have been tasted after such weeks as I [had spent] among the tents of Kephalo.  As richly as the perfume of apricots gathered in boyhood, there returns upon my senses as I write these words the smell of the warm stone mingled with an aromatic breath of pines, with acrid whiffs of dust, and the sweaty leather of the horses’ harness. Smith, the Legation porter, hurries down the wide steps from the great front door to help with the bags….

                Mackenzie, First Athenian Memories


Ιππόδαμος στη Δορδόνη

Τις προάλλες επέστρεψα Λονδίνο μετά από μια βδομάδα στη Δορδόνη της Γαλλίας. Δεν είχα ξαναπάει σε εκείνη την περιοχή και τη βρήκα πανέμορφη: γεμάτη αμπελώνες, χωράφια με ήδη καλά θερισμένο καλαμπόκι, άφθονα φυλλοβόλα δάση, κοιλάδες με ποτάμια που κυλάνε με μεγαλείο και αδράνεια. Όλα ήταν ωραία, όλα ήσυχα και ήρεμα.

Συνήθως, όπως ξέρουν οι αναγνώστες μου, παραθερίζουμε το καλοκαίρι στην Ελλάδα, μα φέτος δεν είχαμε χρόνο (προετοιμάζομαι να υποβάλω τη διδακτορική διατριβή μου το φθινόπωρο και περάσαμε μονάχα ένα τριήμερο στην Ελλάδα). Οπότε, για “αποζημίωση”, κουβάλησα την Ελλάδα μαζί μου στη μορφή πολλών ελληνικών βιβλίων για τις έρευνές μου: ποίηση του Ρίτσου, του Άγρα, του Ταχτσή και του Ιωάννου, δοκίμια της Φιλοκύπρου, του Κόκορη, του Παπανικολάου, κ.ο.κ. Ευτυχώς είμαι ευτυχισμένος με όλ' αυτά και δεν έχω φτάσει ακόμη το σημείο να νιώθω ότι και οι σπουδές μου αρχίζουν να μοιάζουν με δουλειά…

Είσοδος στην πλατεία της Μονπαζιέ
Γενικά προσπαθώ να ταξιδεύω όχι μόνο για ξεκούραση αλλά και για να μαθαίνω κάτι, για να αποκτώ νέες εμπειρίες, νέες ιδέες. Στην όμορφη Δορδόνη η μεγαλύτερη έκπληξη για μένα, το καλύτερο πράγμα που έμαθα, ήταν η σημερινή πραγματικότητα κι η ιστορία των λεγόμενων bastides: των οχυρωμένων κωμοπόλεων που χτίστηκαν τον 13ο και τον 14ο αιώνα μ.Χ. τόσο στην Ακιτανία όσο στην Γασκονία. Εκείνους τους αιώνες, η κυριαρχία του νοτιο-δυτικού μέρους της Γαλλίας αμφισβητούνταν από τους Βασιλιάδες της Αγγλίας, οι οποίοι διατελούσαν και Δούκες της Ακιτανίας, και τους Βασιλιάδες της Γαλλίας. Τα αγγλικά και γαλλικά στέμματα ίδρυσαν νέες πόλεις για να δημιουργηθούν νέες δυνατότητες εμπορίου και για να εγκατασταθούν νέα κέντρα φορολόγησης. Κατά δύσκολες εποχές (και η εποχή του Πολέμου Εκατό Χρόνων ήταν πολύ δύσκολη) οι πόλεις αυτές παρείχαν και την ασφάλεια για τους πληθυσμούς τους.

Σχέδιο της Μονπαζιέ
Αυτές οι κωμοπόλεις, που μού ήταν προηγουμένως άγνωστες, δεν ταιριάζανε καθόλου με τη γνώση μου για μεσαιωνικούς οικισμούς. Επισκεφτήκαμε τη Μονπαζιέ (Montpazier), τη Βιλερεάλ (Villeréal) και την Εμέ (Eymet), και όλες είχαν το ίδιο εκπληκτικό στοιχείο: αυστηρή κανονικότητα. Οι πολεοδόμοι τους επέμεναν σε ορθογώνια σχέδια, βασισμένα σε μια αγορά, με τον κύριο ναό να βρίσκεται εκεί κοντά.  Αντι για τα ακανόνιστα, παραμορφωμένα οικόπεδα και τα στενά σοκάκια αγγλικών μεσαιωνικών κωμοπόλεων, οι νέοι οικισμοί αυτοί ήταν λογικοί, καλά σχεδιασμένοι,  χτισμένοι για έναν προηγμένο τρόπο ζωής. Μου θύμισαν αμέσως τα αρχαία ιπποδάμεια σχεδία: τις ελληνικές και ελληνιστικές πόλεις (π.χ. τον Πειραιά*, τους Θούριους, την Πριήνη, τη Μίλητο) που χτίστηκαν σε κανονικά γεωμετρικά και ορθογώνια πρότυπα, των οποίων η εφεύρεση αποδόθηκε στον Ιππόδαμο της Μιλήτου.

Ιπποδάμειο σχέδιο του Πειραιά
Οπότε πέρασα μια ενδιαφέρουσα ώρα να αναρωτιέμαι για τις πιθανές πηγές έμπνευσης των μεσαιωνικών πολεοδόμων: μήπως ήταν ενημερωμένοι για τα ορθογώνια σχέδια των ρωμαϊκών κάστρων; μήπως έφεραν πίσω από τις σταυροφορίες ισλαμικές αντιλήψεις αστικών διατάξεων; μήπως ήταν δυνατό κανείς να θεωρεί αυτούς τους ασυνήθιστους μεσαιωνικούς οικισμούς ως την έμμεση και μακρινή κληρονομιά της εμπειρίας της αρχαίας Ελλάδας;

Ίσως να είναι αναπόφευκτο το μυαλό μου, όταν στερείται από την ελληνική πραγματικότητα, να δει τα αποτυπώματά της ακόμα και στους πιο απίθανους χώρους. Τέλος πάντων, ήταν καλό να ένωσω, όσο και αν ευρηματικά, τις περιπλανώσεις μου στις νέες κωμοπόλεις του Εδουάρδου Α΄ και  του Λουδοβίκου Θ΄ με αυτές στις ελληνιστικές πόλεις της Μικρασίας, της Μεγάλης Ελλάδας και της Ελλάδας της ίδιας. 

Ελπίζω όλοι μου οι αναγνώστες να πέρασαν εξίσου καλά τις διακοπές τους!


* Σχετικά με τον Ιππόδαμο και τον Πειραιά, βλ. αυτό το πολύ ενδιαφέρον άρθρο της Καθημερινής.


Sunday, 29 July 2018

Summer Fires in Attica - an Appeal by the Anglo-Hellenic League

I love my own country and can happily and sincerely conjure up lyrical enchantment at long summer shadows playing on clipped green lawns. But my ideal of summer is always a vision of being and travelling in Greece. The smell of the earth, the blue of sky and sea, the sharp light, the dry heat, the terrain: pine and fir trees, prickly pears, strawberry trees, olive groves, thistles crackling underfoot on mountain paths, the cool shadow cast by a platanos at the edge of a secluded beach…  

The experienced traveller in Greece is always aware of the dangers that lie behind the idyll. In summer, the countryside becomes very, very dry, and the risk and reality of wild fires have been known and feared since antiquity. My friend the classicist Edith Hall reminded us all of this the other day when quoting Homer:

As a fire rages in a mountain glen after long drought, and the dense forest is ablaze, and the wind carries huge tongues of fire everywhere, so furiously did Achilles rage with his spear as if he were a daemon, chasing his victims until the dark earth ran with blood.
                                                                                                            Iliad 20, 491-4

Demonic wild fires are a fact of Greek summer life most years. And yet, like many others, I was profoundly shocked and deeply upset to learn of the recent firestorms in eastern Attica and elsewhere in Greece. It is horrible to see the scale of human loss, measured in lives and livelihoods, and to hear the trauma and terror of humans caught up in an infernally aggressive and swiftly moving front of fire. The environmental and economic devastation that has been caused adds to the sense of grief and sadness. My sympathy for all who have been affected, directly or indirectly, is unmeasured, and I repeat here the sincere condolences I have elsewhere expressed to those who have lost loved ones or been otherwise touched by these terrible events. Like all my compatriots, I stand with you in your grief and mourning.

I was pleased to read that the British Government, alongside other partners and friends of Greece, has offered its help. And I know from contacts with the Embassy and others that British experts have been identifying themselves and volunteering their services. It is good that this is happening. You can find occasional information updates from the Ambassador on her Twitter account here.

In June, I blogged about the Anglo-Hellenic League. Since 1913, the League has been working to bring Brits and Greeks together, and to strengthen our support for each other, particularly in times of need. At this time of tragedy in Greece, with so many fatalities, so many casualties and so many missing, the need is great. I have, therefore, announced today the decision of the League’s Council to launch an appeal in the UK for funds, to help those affected by the recent firestorms. We are encouraging all our members and supporters to give however much they can to this cause.

In this appeal, we are working in partnership with the Greek NGO, Desmosa not-for-profit organization based in Athens, which has, since 2012, been alleviating the impact of the social crisis in Greece. Desmos acts as an intermediary between donors and organisations in need, and specializes in social welfare, healthcare, emergency response and recovery. Since the fires in Attica, Desmos has had staff on the ground evaluating local needs and directing donors’ funds to where they can be of most use. The League is very pleased to be able, through our appeal, to support Desmos’ activities and to help the victims of these terrible events. We hope through these means to make an effective demonstration of British solidarity with Greece.

You can find out more about the League’s appeal by clicking on the League's website here. The site contains information about contributing by cheque or by bank transfer. If you would like to contribute directly and securely on-line, please click here. Please do contribute. Every penny can make a difference.

Thank you.


Friday, 29 June 2018

Αγγλοελληνικές νύχτες

Αυτές οι δυο τελευταίες βδομάδες ήταν για μένα ιδιαίτερα «αγγλοελληνικές». 

Πρίγκιπας Μιχαήλ, Δημήτρης Παρασκευάς, εγώ
Στις 14 Ιουνίου προήδρευσα για πρώτη φορά στην τελετή απονομής του Βραβείου Ράνσιμαν, που έλαβε χώρα στο Ελληνικό Κέντρο, υπό την αιγίδα της Αυτού Υψηλότητας Πρίγκιπα Μιχαήλ του Κεντ και παρουσία του χορηγού μας, Δημήτρη Παρασκευά. Μας μίλησε και ο πρώην διευθυντής της Εθνικής Πινακοθήκης και του Βρετανικού Μουσείου, Νηλ Μακγκρέγκορ. Το Βραβείο Ράνσιμαν απονέμεται κάθε χρόνο από τον Αγγλοελληνικό Σύνδεσμο, του οποίου την εκτελεστική επιτροπή προεδρεύω, για ένα βιβλίο που εκδόθηκε για πρώτη φορά την περασμένη χρονιά στα αγγλικά σχετικά με την Ελλάδα ή μια πτυχή του ελληνισμού. 

Η Βράβευση
Φέτος βραβεύτηκαν δυο συγγραφείς για δυο βιβλία: ο Μάθιου Σάιμοντον για την Κλασική Ελληνική ολιγαρχία (Classical Greek Oligarchy) και ο Κολμ Τομπίν για τον Οίκο ονομάτων (House of Names). Το ότι βραβεύτηκαν ένα έργο πολιτικής ιστορίας και ένα μυθιστόρημα δείχνει πόσο βαθιά ενδιαφερόμαστε για διαφορετικών ειδών γραφή για την ελληνικότητα. Τα 47 βιβλία που υποβλήθηκαν φέτος ήταν εξαιρετικής ποιότητας και οι τέσσερες κριτές έκαναν καλή και δύσκολη δουλειά. Ελπίζω τα δυο βραβευμένα βιβλία να δημοσιευθούν στο μέλλον και στα ελληνικά. Μπορείς να βρεις όλα τα στοιχεία (στα αγγλικά) στον ιστότοπό μας.

Ομιλητές για την επέτειο Κοραή
Τέσσερες νύχτες αργότερα, βρέθηκα στην μεγάλη αίθουσα του King’s College London για την επέτειο 100 χρόνων από την ίδρυση της Έδρας Κοραή στη νεοελληνική και βυζαντινή λογοτεχνία, γλώσσα και ιστορία. Έγραψα για τις συνθήκες μέσα στις οποίες ιδρύθηκε η Έδρα στο πρώην μπλογκ μου, όταν ήμουν βρετανός πρέσβης. Το 2015, το πανεπιστήμιο χρειάστηκε να ξεκινήσει μια εκστρατεία για την ανανέωση του κληροδοτήματος της Έδρας, το οποίο είχε σχεδόν εξαντληθεί. Ευτυχώς, χάρη στη γενναιοδωρία μερικών ελληνικών θεσμών και πολιτών, εξασφαλίστηκε η χρηματοδότηση για ένα καινούριο κληροδότημα: άρα το μέλλον αυτής της σπουδαίας Έδρας, αυτού του πολύ σημαντικού δεσμού μεταξύ Αγγλίας και Ελλάδας, έχει εξασφαλιστεί για τα επόμενα 100 χρόνια. Είχα την τιμή να μιλήσω στους καλεσμένους ως πρόεδρος του Αγγλοελληνικού Συνδέσμου, που συνεισέφερε σημαντικά στη αρχική δημιουργία της Έδρας το 1918. Πολλοί σπουδαίοι καθηγητές έκαναν ομιλίες: π.χ. ο Ρόντυ Μπήτον, η Άβεριλ Κάμερον, ο Μάικλ Λιουέλιν Σμιθ, ο Πασχάλης Κιτρομηλίδης. Την εκδήλωση έκλεισε η Υπουργός Πολιτισμού και Αθλητισμού, κυρία Λυδία Κονιόρδου, με μια εξαιρετική ομιλία για τις πολιτιστικές και ακαδημαϊκές σχέσεις μεταξύ μας.

Το καινούργιο βιβλίο
Αυτές οι αγγλοελληνικές νύχτες συνεχίζονται. Στις 5 Ιουλίου, θα παραβρεθώ στην παρουσίαση του καινούργιου βιβλίου του Ίαν Κόλινς και της Ολίβια Στιούαρτ για τη φωτογραφική τέχνη της Τζόαν Λη Φέρμορ, συζύγου του αειμνήστου συγγραφέα και ήρωα Πάτρικ Λη Φέρμορ. Η εκδήλωση θα γίνει στο πολιτιστικό «σπίτι» αγγλοελληνικών σχέσεων στο Λονδίνο: το Ελληνικό Κέντρο. Ανυπομονώ να υποστηρίξω μια ακόμα εκδήλωση που αποκαλύπτει μια άλλη πτυχή αγγλοελληνικών σχέσεων σε όλες τους τις διαφορετικές διαστάσεις.


Υ.Γ. Εννοείται πως δεν ξεχνάω τα πολιτικά γεγονότα, π.χ. την πρόσφατη επίσκεψη στο Λονδίνο του Έλληνα Πρωθυπουργού. Πραγματικά, ενισχύονται με διαφορετικούς τρόπους οι σχέσεις μας. Χαίρομαι πολύ.

Το ακροατήριο για το Βραβείο Ράνσιμαν

Ο Νηλ Μακγκρέγκορ στην τελετή Ράνσιμαν
Εγώ στην επέτειο Κοραή

Saturday, 9 June 2018

The Anglo-Hellenic League: promoting understanding and friendship between Brits and Greeks

Since the start of June, I have had the privilege and pleasure of chairing the council of The Anglo-Hellenic League. In this blog I want to tell you who we are, why you should be interested in us and how to join us.

The logo of The Anglo-Hellenic League
The League's founders
We are a charity, based in London, that promotes understanding and friendship between the peoples of Greece and the UK, through cultural and charitable work. We were founded in 1913, in the aftermath of the Balkan Wars, both to support Greece politically and to organise humanitarian aid for the Greek refugees of the Balkan conflicts. Our founders were William Pember Reeves, director of the London School of Economics and Political Science, and Ronald Burrows, principal of King’s College London. From the start, the League enjoyed the support of the great names of the Greek merchant community in London (Ionides, Mavrogordato, Ralli and Cassavetti), together with the political class: most significantly, the great Greek statesman Eleftherios Venizelos himself, and the Greek Minister in London Ioannes Gennadios. 

One of the League’s early successes was the foundation and endowment of the Koraes Chair of Modern Greek and Byzantine History, Language and Literature at King’s College London. We are celebrating the centenary and re-endowment of the Chair this year (for information about that event see https://www.kcl.ac.uk/artshums/ahri/eventrecords/2017-2018/CHS/Koraes-Chair-celebration.aspx).

Since 1979, the League has been a charity, operating under English law. This means that our activities are now purely charitable and non-political, and we have two charitable objects:

·      the advancement of knowledge of the science, art, literature, music, history, economics, philosophy, culture and way of life of Greece; and
·     the relief of poverty and hardship, with particular regard to people in Greece.

In practical terms, this means that we put on educational and cultural events in the UK, to further an understanding and appreciation of Greece – from the Myceneans to the present day. And we raise money for Greek social causes. 

We run a busy programme of cultural events, but our ‘shop window’ every year is the Runciman Award, given to the writer of the best book published in the previous year in English on a Hellenic subject. 

We raised a substantial sum for the ‘Save the Acropolis’ Appeal in 1979/80 and, more recently, have raised money for the Greek charities ‘Food Bank – Foundation Against Hunger' and ‘Elliniki Etairia: the Society for the Environment and Cultural Heritage’. We are keen to expand our charitable activities.

For me, the relationship between Greece and Britain, between Brits and Greeks, has been the most important intellectual passion of my life: an intellectual passion with a strong emotional component. On the peripheries of the European landmass, but indissolubly European, we have very much in common; have supported each other through thick and thin for nearly two centuries; and have very strong reasons for continuing to be the closest of friends and allies. In the years ahead, I shall do all I can to strengthen this relationship through our cultural and charitable work.

I hope that Philhellene Brits will get to know more of our activities and support us – either by becoming a member, by donating funds or time, or by taking part in our events. You can find information about how to join us and about our events on our website: at https://www.anglohellenicleague.org/membership/.

Our next event is the Runciman Award Ceremony on Thursday 14 June. This year, we have a wonderful short-list and a great guest speaker, and the event will take place in the presence of our Chief Patron and President, HRH Prince Michael of Kent and our sponsor, Elias Paraskevas Attorneys1933.  We shall be using the event to raise money for the brave kids of the wonderful Greek charity ELEPAP, which works with high-risk infants with motor disabilities and neurodevelopmental problems. It’s a great cause and I hope not only to raise the profile of the charity among our guests but also to encourage a financial contribution. You can find more information about the short-listed books and authors and the event itself at http://runcimanaward.org; information about ELEPAP is available at http://www.elepap.gr/en/

If you’re a Brit interested in Greece and Greeks, or are a Greek perhaps living in London or elsewhere in the UK, please consider joining us. Potential corporate sponsors are also very welcome. You can make contact with us through this blog, by e-mail on info@anglohellenicleague.org, through our twitter account @AngHellenLeague, through our Facebook page, or through my personal twitter account @JohnKittmer.  Please do join us and please let us have your thoughts on what we could be doing together in the months and years ahead, to further the cause.


Monday, 4 June 2018

Συμβιώνοντας με τον Ρίτσο

Τον πρώτο λόγο δεν τον είχε πάντα η ποίηση. Τον τελευταίο, πάντα.
                                                                                             ΡΙΤΣΟΣ, Μονόχορδα 264

Αυτές τις ημέρες συμβιώνω ολόψυχα με τον Γιάννη Ρίτσο. Μέσα του Μαΐου, ολοκλήρωσα το πρώτο προσχέδιο της διδακτορικής διατριβής μου για τον ποιητή. Στόχος μου είναι η υποβολή του ολοκληρωμένου διδακτορικού στις πανεπιστημιακές αρχές το φθινόπωρο. Άρα αρχίζω να βλέπω πια μπροστά μου το τέλος μιας πορείας που την ξεκίνησα μια δεκαετία πριν.

Οικία Δέλτα, Κηφισσιά
Εν τω μεταξύ, βρίσκομαι στο στάδιο των τελευταίων ερευνών και της διαδικασίας αναθεώρησης. Έτσι, βρέθηκα δυο βδομάδες πριν στην Κηφισσιά – στην Οικία Δέλτα του Μουσείου Μπενάκη, εξερευνώντας το Αρχείο Ρίτσου, που κληροδοτήθηκε από την χήρα του, τη Φαλίτσα, μετά τον θάνατο του ποιητή.  Κάθε πρώτη εξερεύνηση σε ένα προηγουμένως άγνωστο αρχείο μοιάζει με αρχαιολογικές ανασκαφές. Το θέμα είναι απλό: θα βρει κανείς κάτι το σημαντικό ή τίποτε απολύτως; Πραγματικά, για μένα το αρχείο ήταν θησαυρός: ανακάλυψα όχι μόνο περισσότερες μαρτυρίες για επιβεβαίωση των κύριων γραμμών της διατριβής μου, αλλά και συγκεκριμένα έργα του ποιητή που την ύπαρξή τους την είχα διαισθανθεί μόνο. Ήταν μια πολύ πετυχημένη και αποδοτική επίσκεψη!

Διάλεξη στο Πανεπιστήμιο Κρήτης
Δυο μέρες αργότερα, πέταξα στην Κρήτη για να κάνω μια δημόσια διάλεξη στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Κρήτης στο Ρέθυμνο. Και πάλι, επρόκειτο για τον Ρίτσο. Είχα αποφασίσει να μιλήσω για τον κεντρικό άξονα της διατριβής μου για τον «Ρίτσο ως αναγνώστη». Εκ των προτέρων, είχα σοβαρές αγωνίες: ήταν πρώτη φορά που μίλησα δημόσια και στα ελληνικά για τις έρευνές μου μπροστά σε ένα ελληνικό ακροατήριο. Έχουμε μια έκφραση στα αγγλικά: «Coals to Newcastle»: κυριολεκτικά, «φέρνω κάρβουνα στο Νιούκασλ»· με άλλα λόγια, κάνω κάτι το άσκοπο, διότι εδώ όλοι το έχουν, όλοι το ξέρουν κιόλας. Και είχα πάντα υπόψη μου την έκφραση αυτή. Για να μιλήσει ένας ξένος για έναν περίφημο Έλληνα ποιητή μπροστά σε Έλληνες, απαιτεί θάρρος ή ηλιθιότητα ή και τα δύο μαζί! Πραγματικά, η υποδοχή ήταν θερμή και οι ερωτήσεις στο τέλος της διάλεξης ήταν φιλικές, ενδιαφέρουσες και διεισδυτικές. Χάρηκα όχι μόνο που είχα την ευκαιρία να εκθέσω κάτι από τον προσανατολισμό των σκέψεων μου για αυτό τον υπέροχο ποιητή και άνθρωπο, αλλά και που ανανέωσα τη φιλία μου με πολλούς Κρητικούς φίλους, του Δημάρχου Ρεθύμνου συμπεριλαμβανομένου.

Διάλεξη στη Βρετανική Ακαδημία
Λοιπόν, σήμερα προετοιμάζομαι να κάνω μια άλλη δημόσια διάλεξη για τον Ρίτσο. Αυτή τη φορά, θα μιλήσω γενικά και στα αγγλικά για τον «Ρίτσο στη Μονεμβασιά». Πρόκειται για μια εικονογραφημένη παρουσίαση για τη σπουδαιότητα του τόπου σε σχέση με τη μόρφωση ενός ποιητή. Θα λάβει χώρα στη Βρετανική Ακαδημία, τις 7 Ιουνίου 6μμ.  Μπορείς να βρεις όλα τα στοιχεία εδώ: https://www.britac.ac.uk/events/bsa-lecture-ritsos-monemvasia-literary-guide-travellers

Όπως βλέπετε, η ζωή μου έχει γίνει απολύτως Ριτσοκεντρική.  Δεν παραπονιέμαι καθόλου. Το να συμβιώνει κανείς με έναν ποιητή είναι μεγάλη, καθημερινή χαρά! 


Sunday, 29 April 2018

From Yorkshire to Zaraka: dressed in white

We returned on Thursday from a trip to the South-West of England. It was a gentle and relaxing journey, undertaken in the company of our two Greek girls: Bess and Annie (our adorable Jack Russell Terriers). We spent nights in Hampshire, Somerset and Wiltshire, meeting up on the way with friends and godparents. We saw lots of lovely things, walked hill-forts and beaches, ate well and returned rested.
Sherborne Abbey, Dorset
But for me, there was also a small business of specific exploration to undertake. One of the places I wanted to visit was Sherborne, a sleepy community in Dorset. A pretty place, with the low-level bustle of small English market-towns, it has a wonderfully preserved Benedictine abbey church. The building, as it now stands, was once Norman (and some Norman parts remain), but in the fifteenth century, it was spectacularly transformed through a glamorous “remake” in the final English Gothic style. Above the nave and choir, the building now sports spectacular stone vaults of a sort to make your heart sing. Everything was tastefully restored and painted by the Victorians. It is exquisite and entirely satisfying in itself. 

But Sherborne is, for me, also the starting-point of a very particular - odd you may think - religious obsession. Because Sherborne was the place where, in the eleventh century, a man called Stephen Harding was born. Subsequently raised in Sherborne, Harding became a monk and travelled far. In 1110, he co-founded an abbey at Cîteaux in France, which became a centre of the revitalisation of western Monasticism: the start of the Cistercian Order.

I have admired the Cistercians since when, as a boy, I fell in love with their ruined abbey at Rievaulx in Yorkshire, not so far from where I grew up. On the edge of the Yorkshire Moors, it is a gorgeous, sylvan site. The Cistercians were a reforming order: they built monasteries of great scale but of sumptuous simplicity. In England, their houses were almost entirely destroyed at the Reformation, but evocative ruins and earthworks are dotted across the English landscape: in my home county of Yorkshire at Rieuvaulx, Jervaulx, Byland, Fountains, Kirkstall and at Meaux in the East Riding.

Rievaulx Abbey, Yorkshire
The Cistercians were great men: not only because they wanted to reform the religion, to live austere lives of purity and simplicity (they wore garments of undyed, white wool); but also because they were men of skill. They knew how to tame the land and make it fertile, by irrigation, drainage, moving the course of rivers; they knew how to husband animals and export their value - it was they who created England’s international wool business, and in doing so, they  transformed the English economy. And they knew how to organise themselves: they were real Europeans, operating a model that was both centralised - based on the ‘mother houses’ at Clairvaux and Cîteaux in France - and devolved - monks were sent out to create ‘daughter houses’ that exercised autonomy, but reported to the centre every year. They produced great saints: not just St Stephen Harding himself, but also men such as St Aelred of Rievaulx and St Bernard of Clairvaux. 

Our trip to the South-West enabled me not only to see the great abbey at Sherborne, but also to visit the ruins of the important Cistercian houses at Beaulieu and Forde. In both places, the ruins are substantial enough to enable the visitor to intuit the scale of the monasteries in their prime. They made me feel serene and rooted, in some hard-to-determine way. 

And if you are still with me, you may be wondering what all of this has to do with Greece.

Zaraka Abbey, Corinthia
Well….in a quiet valley of Corinthia, near Lake Stymphalia, where Herakles slew the Stymphalian birds, lies a place called Zaraka. The Frankish conquest of Constantinople in 1204 brought many Western Christians to Greece, including the Cistercians. They established several Cistercian houses on mainland Greece, generally supplanting Orthodox monasteries as they did so. But only at one place did they build something entirely new.  And that place is Zaraka. I stumbled on it for the first time in 2014, when the local MP was introducing me to his constituency. It is a quiet, isolated place - entirely in line with the Cistercians’ preference for living ‘far from the concourse of men’. And like the ruins of the Yorkshire abbeys, it is beautiful and plangent. 

The monks here, who appear to have been sent from Hautecombe in Savoy, were far from home, in a terrain that they had to learn anew and master. I bet the going was tough, and they seem to have not long out-lived the Palaeologan reconquest of Byzantium. But the mediaeval remains of Frankish Greece are little known (how many even know of the great castle at Chlemoutsi?), and for me at least, the sight of this little, ruined monastery (a historical oddity thrown up by one of Western Europe’s most shameful moments) was a fragile link between vanished pasts in both Greece and England. And it made me feel oddly at home, thinking of Yorkshire in a beautiful, alien, wholly Greek landscape. 

Mackenzie's Memories of Greece

Paddy Leigh Fermor and Compton Mackenzie from Greece in My Life This photograph, which I discovered quite recently, has become an imme...